Ngày 15 tháng 10 năm 1964 đã đi vào lịch sử của nền toán học và giáo dục toán học Việt Nam như một dấu mốc đáng nhớ: Số báo đầu tiên của Toán học và Tuổi trẻ (TH&TT) ra đời. Từ những trang báo ban đầu còn khiêm tốn về hình thức, trong điều kiện đất nước đang trải qua những năm tháng chiến tranh đầy gian khó, một ấn phẩm dành cho những người yêu toán đã từng bước khẳng định vị trí của mình trong đời sống giáo dục nước nhà. Sáu mươi hai năm đã trôi qua, bao thế hệ học sinh đã trưởng thành, bao thế hệ thầy cô đã đi qua bục giảng, nhưng sức hấp dẫn của những bài toán hay, những lời giải đẹp và niềm vui khám phá tri thức mà TH&TT đem lại vẫn còn nguyên giá trị.

Kỷ niệm 62 năm ngày ra số báo đầu tiên không chỉ là dịp nhìn lại chặng đường đã qua, tri ân những người đặt nền móng và xây dựng Tạp chí qua các thời kỳ, mà còn là cơ hội suy ngẫm về sứ  mệnh của một ấn phẩm toán học đã gắn bó sâu sắc với nhiều thế hệ học sinh, giáo viên và những người yêu khoa học trên khắp cả nước.

1.  Ra đời từ khát vọng phổ biến tri thức, phát hiện và bồi dưỡng tài năng

Năm 1964, trong bối cảnh cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước bước vào giai đoạn quyết liệt, theo sáng kiến của Ban Vận động thành lập Hội Toán học Việt Nam, báo TH&TT ra đời với một mục tiêu rõ ràng: Phổ biến kiến thức toán học phổ thông, khơi dậy lòng ham mê, sức sáng tạo của các bạn trẻ yêu toán trên toàn quốc, góp phần nâng cao dân trí và đào tạo nhân tài cho đất nước.

Đó là một ý tưởng giàu ý nghĩa giáo dục và có tầm nhìn xa. Toán học không chỉ là một môn học trong nhà trường, mà còn là phương tiện rèn luyện tư duy, bồi dưỡng khả năng lập luận, phát triển óc sáng tạo và hình thành phương pháp giải quyết vấn đề. Một tờ báo chuyên về toán học phổ thông, nếu được xây dựng bằng tri thức vững vàng và có tính sư phạm, có thể đưa những điều thú vị của toán học đến với đông đảo học sinh, giáo viên và bạn đọc yêu toán, vượt ra ngoài khuôn khổ những bài giảng trong sách giáo khoa và các tài liệu tham khảo khác.

Những người đầu tiên xây dựng Tạp chí đã đặt nền móng cho sứ mệnh ấy bằng tất cả tâm huyết. GS. Nguyễn Cảnh Toàn đảm nhiệm cương vị Chủ nhiệm, PGS. Hoàng Chúng làm Thư ký Tòa soạn. Với 16 trang, không có ảnh, in trên khổ giấy 19 × 27 cm, số báo đầu tiên còn rất giản dị. Nhưng đằng sau hình thức khiêm tốn ấy là một khát vọng lớn: Tạo dựng một diễn đàn chung cho những người yêu toán, nơi kiến thức được chia sẻ, câu hỏi được nêu ra, lời giải được trao đổi và niềm say mê được truyền từ người này sang người khác.

Ngay sau khi số báo đầu tiên đến tay bạn đọc, Tòa soạn đã nhận được những lá thư bày tỏ niềm vui và sự hưởng ứng. Một phong trào học toán, giải toán dần lan tỏa trong trường học, các cơ quan, công trường, nông trường và đơn vị quân đội. Những trang báo đã vượt ra ngoài phạm vi một ấn phẩm thông thường để trở thành cầu nối giữa những người cùng chung tình yêu toán học.

Nhìn lại ngày đầu ấy, điều đáng trân trọng nhất không chỉ là sự ra đời của một tờ báo, mà còn là niềm tin của những người sáng lập vào trí tuệ và sức sáng tạo của tuổi trẻ Việt Nam. Trong hoàn cảnh đất nước còn nhiều thiếu thốn, họ đã lựa chọn đầu tư cho tri thức, nuôi dưỡng tình yêu khoa học và góp phần chuẩn bị nguồn nhân lực cho tương lai.

2.  Bền bỉ vượt qua gian khó, giữ vững ngọn lửa đam mê

Chặng đường 62 năm của TH&TT không phải lúc nào cũng thuận lợi. Lịch sử phát triển của Tạp chí gắn liền với những biến động của đất nước, những khó khăn về kinh tế, điều kiện in ấn, phát hành và sự thay đổi trong đời sống giáo dục.

Trong những năm đầu, báo được phát hành mỗi tháng một kỳ. Từ năm 1968, do ảnh hưởng của chiến tranh ác liệt ở miền Bắc, báo chuyển sang phát hành hai tháng một kỳ. Sau ngày đất nước thống nhất năm 1975, hoạt động giáo dục và trao đổi toán học có điều kiện mở rộng hơn. Báo tiếp tục trở thành diễn đàn quen thuộc của giáo viên, học sinh và những người yêu toán ở cả hai miền.

Tuy nhiên, những khó khăn vẫn kéo dài. Đặc biệt, năm 1990 là một trong những thời điểm thử thách nhất: Số lượng phát hành có lúc chỉ còn khoảng 1.500 bản mỗi kỳ. Trong hoàn cảnh ấy, sự gắn bó của bạn đọc chính là nguồn động viên quý giá đối với những người làm báo. Tình yêu toán học của các thầy cô và học sinh, niềm mong đợi mỗi số báo mới, sự kiên trì của những cộng tác viên đã giúp Tạp chí giữ vững hoạt động và từng bước tìm hướng phát triển.

Tháng 11 năm 1991, báo được chuyển từ Viện Khoa học Việt Nam về Bộ Giáo dục và Đào tạo, giao cho Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam trực tiếp quản lý. Từ tháng 1 năm 1993, báo trở thành tạp chí, phát hành hằng tháng với 16 trang, in hai màu. Tháng 1 năm 1998 số trang được tăng lên 24, tăng thành 28 trang (1/1999), rồi tăng lên 32, 40 và hiện nay là 48 trang. Hình thức tiếp tục được cải tiến, nội dung được bổ sung và các chuyên mục được mở rộng nhằm đáp ứng tốt hơn nhu cầu của bạn đọc. Tháng 12 năm 2020, theo chủ trương của chính phủ, ba Tạp chí: Toán học và Tuổi trẻ, Toán Tuổi Thơ, Văn học và Tuổi trẻ được hợp nhất lại thành Tạp chí Toán học và Văn học trong nhà trường trực thuộc Viện Nghiên cứu Sách và Học liệu giáo dục và TH&TT trở thành 1 kỳ trong 5 kỳ phát hành hàng tháng của Tạp chí Toán học và Văn học trong nhà trường. Những thay đổi đó không đơn thuần là sự điều chỉnh về tổ chức hay hình thức xuất bản. Đó còn là quá trình tìm kiếm một phương thức hoạt động phù hợp hơn với yêu cầu đổi mới giáo dục và sự phát triển của đất nước. Toán học và Tuổi trẻ dần mở rộng đối tượng phục vụ, từ học sinh chuyên toán THPT đến học sinh yêu toán ở cả hai cấp THCS và THPT; từ những bạn đọc muốn tìm hiểu kiến thức nâng cao đến giáo viên cần tài liệu giảng dạy, bồi dưỡng học sinh giỏi.

Với những đóng góp to lớn của mình Tạp chí đã được nhận nhiều phần thưởng cao quý khác của Đảng và Nhà nước: Hai Huân chương Lao động hạng Nhì (1984, 1995), một Huân chương lao động hạng nhất (2004), Bằng khen của Thủ tướng chính phủ (2002, 2010), nhiều Bằng khen của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo (1999, 2003, 2009, 2014), …. Những phần thưởng cao quý ấy là sự ghi nhận sự đóng góp của Tạp chí cho ngành giáo dục, cũng chính là sự ghi nhận những đóng góp của nhiều thế hệ nhà toán học, các thầy cô giáo, các biên tập viên và các cộng tác viên của Tạp chí.

Mỗi dấu mốc trong hành trình ấy đều nhắc chúng ta rằng một ấn phẩm giáo dục muốn tồn tại lâu dài không thể chỉ dựa vào hình thức hay sự thuận lợi nhất thời. Điều làm nên sức sống bền bỉ phải là giá trị tri thức, uy tín chuyên môn, sự tận tâm với bạn đọc và khả năng thích ứng trước những đổi thay của thời đại.

Những số báo đầu tiên

3.  Một diễn đàn trí tuệ của nhiều thế hệ học sinh và giáo viên

Trong suốt hành trình phát triển, đóng góp nổi bật của TH&TT là tạo dựng một không gian học tập và trao đổi toán học giàu sức sống. Ở đó, học sinh không chỉ tiếp nhận kiến thức mà còn được khuyến khích đặt câu hỏi, tìm tòi lời giải, so sánh các phương pháp và tự mình khám phá vẻ đẹp của lập luận toán học. Những bài toán trên Tạp chí thường mở ra những hướng tư duy lôgic nhưng có đầy tính sáng tạo. Có bài bắt đầu từ một tình huống đơn giản trong chương trình phổ thông nhưng dẫn đến một nhận xét bất ngờ. Có bài đòi hỏi người giải phải kiên trì thử nghiệm, nhận ra quy luật hoặc tìm được một cách nhìn mới. Có những lời giải ngắn gọn mà sâu sắc, cho thấy đôi khi điều quan trọng không phải là tính toán thật nhiều, mà là phát hiện đúng bản chất của vấn đề. Chính cách tiếp cận ấy góp phần hình thành ở học sinh một thái độ học tập tích cực: Không vội bằng lòng với kết quả, không ngại trước khó khăn, biết kiểm tra lập luận và luôn tìm kiếm những cách giải hợp lý hơn. Đây là những phẩm chất quan trọng của tư duy khoa học.

Đối với giáo viên, Tạp chí là nguồn tài liệu tham khảo có giá trị trong giảng dạy, sinh hoạt chuyên môn và bồi dưỡng học sinh giỏi. Những bài viết chuyên đề, những cách giải khác nhau cho cùng một bài toán, những kinh nghiệm phát hiện và khai thác vấn đề đã gợi mở nhiều hướng tổ chức dạy học. Từ một bài toán trên trang báo, các thầy cô có thể xây dựng thành một giờ học khám phá, một buổi sinh hoạt câu lạc bộ hoặc một chủ đề bồi dưỡng học sinh có năng khiếu. Trong quá trình ấy, vai trò của đội ngũ cộng tác viên đặc biệt quan trọng. Tạp chí đã nhận được sự đóng góp của nhiều nhà toán học, nhà giáo và những người tâm huyết với giáo dục toán học. Có người gắn bó với Tòa soạn qua nhiều năm, kiên trì chọn bài, chữa bài, thẩm định lời giải. Có người gửi đến những chuyên đề công phu, những bài toán mới hoặc những kinh nghiệm giảng dạy được đúc kết từ thực tiễn. Không ít người cộng tác với Tạp chí bằng tinh thần tự nguyện, xem việc chia sẻ tri thức và góp phần bồi dưỡng thế hệ trẻ là niềm vui nghề nghiệp.

Nhờ sự đóng góp ấy, Toán học và Tuổi trẻ không chỉ là nơi công bố các bài toán hay, mà còn là một cộng đồng học thuật rộng lớn, kết nối những người có chung niềm say mê vượt qua khoảng cách địa lý và thế hệ.

Tạp chí cũng từng bước đa dạng hóa nội dung với nhiều chuyên mục như: Diễn đàn dạy và học toán; Tiếng Anh qua các bài toán; Toán học muôn màu; Nhiều cách giải cho một bài toán; Phương pháp giải toán; Bạn đọc tìm tòi; Sự phong phú đó cho thấy toán học có nhiều con đường tiếp cận, nhiều cách diễn đạt và có nhiều mối liên hệ với đời sống cũng như các môn học khác.

Năm 1998, số trang Tạp chí được nâng lên 24; từ tháng 7 năm 2005, Tạp chí tiếp tục tăng lên 32 trang. Hiện nay số trang Tạp chí được tăng lên 48 trang. Số lượng phát hành từng bước tăng trở lại, có thời điểm đạt trên 30.000 bản mỗi tháng. Những con số ấy phản ánh sự quan tâm của bạn đọc và sức hấp dẫn của một ấn phẩm đã xây dựng được uy tín bằng chất lượng nội dung.

Cùng với việc Tạp chí được phát hành định kỳ, các tuyển tập và sách chuyên đề được biên soạn, xuất bản nhằm đáp ứng nhu cầu học tập, ôn luyện và bồi dưỡng học sinh giỏi. Những ấn phẩm tuyển chọn bài toán, các đề thi toán và tài liệu chuyên sâu góp phần đưa tri thức đến với bạn đọc theo những hình thức đa dạng hơn. Điều đáng quý là ảnh hưởng của Tạp chí không chỉ thể hiện ở số lượng phát hành hay những giải thưởng. Giá trị sâu xa còn nằm trong ký ức học tập của nhiều thế hệ: một bài toán từng khiến người đọc trăn trở suốt buổi tối; một lời giải giúp hiểu ra điều tưởng chừng rất khó; một chuyên mục khơi dậy ước mơ theo đuổi toán học; hay một lá thư gửi Tòa soạn đánh dấu bước đầu tiên của một hành trình tự học. Những tác động ấy có thể không đo đếm được đầy đủ, nhưng chính chúng làm nên ý nghĩa lâu dài của một ấn phẩm giáo dục.

4.  Từ truyền thống 62 năm đến những yêu cầu mới của thời đại

Bước vào thế kỷ XXI, cùng với sự phát triển của công nghệ thông tin và những thay đổi trong đời sống giáo dục, Toán học và Tuổi trẻ đứng trước cả cơ hội lẫn thách thức mới.

Trong những năm qua, Tạp chí tiếp tục tham gia các hoạt động giáo dục, giao lưu và bồi dưỡng toán học. Năm 2007, nhân dịp Kỳ thi Olympic Toán học Quốc tế lần thứ 48 được tổ chức tại Việt Nam, Tòa soạn phối hợp với Ban tổ chức triển khai các hoạt động giải toán và xuất bản ấn phẩm phục vụ sự kiện. Năm 2008, Tạp chí tham gia những hoạt động hưởng ứng phong trào xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực. Từ năm 2006, việc xây dựng và duy trì trang thông tin điện tử cũng mở thêm một kênh giới thiệu nội dung, kết nối bạn đọc trong và ngoài nước.

Những hoạt động ấy cho thấy tinh thần đổi mới đã trở thành một phần trong quá trình phát triển của Tạp chí. Tuy nhiên, sự thay đổi của môi trường truyền thông cũng đặt ra những yêu cầu ngày càng cao. Bạn đọc ngày nay có thể tiếp cận kiến thức qua nhiều nền tảng (Sách báo, mạng Internet, truyền hình, …), tìm kiếm lời giải chỉ trong thời gian ngắn và tham gia những cộng đồng học tập trực tuyến rộng lớn. Trong bối cảnh đó, một ấn phẩm toán học muốn tiếp tục khẳng định vị trí cần phát huy những giá trị cốt lõi, đồng thời tìm cách truyền tải chúng phù hợp với thói quen tiếp nhận thông tin mới. Có thể thấy một số định hướng cụ thể là: Trước hết, Tạp chí cần tiếp tục giữ vững chất lượng khoa học và tính sư phạm. Một lời giải chính xác, một bài viết được trình bày mạch lạc, một nhận xét có sức gợi mở vẫn luôn có giá trị, bất kể được đọc trên giấy hay trên màn hình. Công nghệ có thể làm cho việc tiếp cận kiến thức nhanh hơn, nhưng không thể thay thế hoàn toàn quá trình suy nghĩ, thử nghiệm và tự mình hiểu ra vấn đề của người học. Thứ hai, cần tiếp tục phát huy vai trò đồng hành với giáo viên và học sinh ở nhiều cấp độ. Bên cạnh những bài toán nâng cao dành cho học sinh giỏi, học sinh có năng khiếu, Tạp chí có thể chú trọng hơn đến những bài viết, chuyên đề giúp người học hiểu sâu kiến thức cơ bản, phát triển năng lực lập luận và hình thành phương pháp tự học. Sự phân hóa hợp lý về độ khó sẽ giúp mỗi bạn đọc tìm được nội dung phù hợp, đồng thời tạo cơ hội để học sinh từng bước tiến lên những mức độ tư duy cao hơn. Thứ ba, việc mở rộng các hình thức truyền tải cần đi cùng với việc xây dựng cộng đồng học toán tích cực. Những bài viết trên nền tảng số, các chuyên đề tương tác, diễn đàn trao đổi lời giải và hoạt động khuyến khích học sinh trình bày ý tưởng có thể giúp Tạp chí đến gần hơn với thế hệ trẻ. Dù ở hình thức nào, điều cần giữ vững vẫn là tinh thần học thuật nghiêm túc, sự tôn trọng lập luận và niềm vui khám phá toán học. Cuối cùng, cần tiếp tục nuôi dưỡng mạng lưới cộng tác viên và sự gắn bó giữa các thế hệ. Truyền thống của Tạp chí được tạo dựng không chỉ bởi những người làm công tác biên tập, mà còn bởi các nhà khoa học, thầy cô giáo, học sinh và bạn đọc đã góp sức trong suốt nhiều thập kỷ. Việc tạo điều kiện để những người trẻ tham gia viết bài, giới thiệu cách giải, chia sẻ kinh nghiệm và đề xuất chuyên đề mới sẽ giúp truyền thống ấy tiếp tục được trao truyền, đồng thời bổ sung những sức sống mới.

Những định hướng đó không có nghĩa là phải thay đổi mọi thứ đã làm nên bản sắc của Toán học và Tuổi trẻ. Ngược lại, đổi mới có ý nghĩa nhất khi được xây dựng trên nền tảng vững chắc của những giá trị đã được khẳng định: tri thức chính xác, phương pháp tư duy khoa học, tinh thần sáng tạo và trách nhiệm với sự phát triển của thế hệ trẻ.

5.  Tri ân những người đi trước, tiếp nối hành trình vì tuổi trẻ

Nhìn lại 62 năm, chúng ta càng thấm thía rằng sự bền vững của TH&TT là kết quả của biết bao đóng góp thầm lặng. Đó là tâm huyết của những người đặt nền móng cho Tạp chí; là sự kiên trì của các thế hệ lãnh đạo, biên tập viên và cán bộ Tòa soạn; là trí tuệ và lòng nhiệt thành của các nhà toán học, nhà giáo, cộng tác viên; là sự đón nhận, ủng hộ của nhiều thế hệ bạn đọc. Có những đóng góp được ghi nhận bằng các danh hiệu, huân chương và phần thưởng cao quý. Cũng có những đóng góp không hiện diện trên các trang tổng kết thành tích, nhưng lại là phần không thể thiếu trong sự phát triển của Tạp chí: một bài viết được sửa chữa cẩn trọng, một lời giải được kiểm tra kỹ lưỡng, một chuyên đề được chuẩn bị công phu, hay sự kiên nhẫn hướng dẫn học sinh tiếp cận một bài toán khó. Tất cả đã cùng tạo nên uy tín và bản sắc của TH&TT. Đối với nhiều người, Tạp chí có thể là một phần ký ức đẹp của thời học sinh. Đối với những thầy cô giáo, đó có thể là nguồn cảm hứng trong những giờ dạy và những buổi bồi dưỡng học sinh giỏi. Đối với những người làm toán, đó là một diễn đàn để chia sẻ kết quả tìm tòi, trao đổi ý tưởng và góp phần phát triển văn hóa toán học trong cộng đồng.

Nhưng vượt lên trên những kỷ niệm riêng, Tạp chí còn đại diện cho một quan niệm giáo dục có ý nghĩa lâu dài: Muốn phát hiện và bồi dưỡng tài năng, trước hết phải tạo môi trường để tài năng được khơi dậy; muốn học sinh yêu thích một môn học, cần giúp các em cảm nhận được vẻ đẹp và niềm vui của môn học ấy; muốn xây dựng một nền giáo dục có chất lượng, cần trân trọng sự tự học, tư duy độc lập và tinh thần sáng tạo.

Ngày 15 tháng 10 năm 2026, kỷ niệm 62 năm ngày ra số báo đầu tiên, là dịp để chúng ta tự hào về hành trình đã qua, đồng thời ý thức rõ hơn trách nhiệm đối với chặng đường phía trước. Sáu mươi hai năm là một khoảng thời gian đủ dài để chứng kiến nhiều đổi thay của đất nước và giáo dục, nhưng cũng đủ để khẳng định sức sống của những giá trị được xây dựng bằng tâm huyết và niềm tin.

TH&TT đã đi qua những năm tháng chiến tranh, những thời kỳ khó khăn về kinh tế, những bước chuyển mình của công cuộc đổi mới và những thay đổi mạnh mẽ của thời đại số. Qua mỗi giai đoạn, Tạp chí đều phải tìm cách thích ứng, nhưng mục tiêu căn bản vẫn không thay đổi: Phổ biến tri thức toán học, khơi dậy lòng ham mê, phát triển tư duy sáng tạo và góp phần bồi dưỡng tài năng cho đất nước.

Chặng đường phía trước chắc chắn có nhiều khó khăn và thách thức. Song với truyền thống đã được vun đắp qua nhiều thế hệ, với sự đồng hành của đội ngũ những người làm toán và những người yêu toán, chúng ta có cơ sở để tin tưởng rằng Tạp chí sẽ tiếp tục giữ vững bản sắc, nâng cao chất lượng và tìm được những hình thức hoạt động phù hợp với yêu cầu của thời đại.

Mong rằng mỗi số Toán học và Tuổi trẻ trong tương lai vẫn sẽ là một lời mời gọi các bạn học sinh bước vào thế giới của tư duy và khám phá; vẫn sẽ là người bạn đồng hành đáng tin cậy của các thầy cô giáo; vẫn sẽ là nơi những ý tưởng toán học được trân trọng, những lời giải đẹp được sẻ chia và những tài năng trẻ được khích lệ.

62 năm – một hành trình bền bỉ vì tri thức, vì tuổi trẻ và vì tương lai đất nước.

Từ số báo đầu tiên ngày 15/10/1964 đến hôm nay, ngọn lửa đam mê toán học vẫn tiếp tục được truyền đi qua từng trang báo, từng bài toán và từng thế hệ bạn đọc. Đó chính là di sản quý giá nhất mà Toán học và Tuổi trẻ đã xây dựng trong suốt 62 năm qua, đồng thời cũng là lời hứa cho những chặng đường tiếp theo: luôn đồng hành cùng tuổi trẻ Việt Nam trên con đường chinh phục tri thức, phát huy trí tuệ và sáng tạo, góp phần xây dựng một nền giáo dục ngày càng phát triển.

Chúc Tạp chí Toán học và Tuổi trẻ tiếp tục phát triển vững vàng, xứng đáng với niềm tin yêu của các thế hệ bạn đọc và với sứ mệnh cao đẹp đã được trao gửi từ ngày đầu thành lập.

Hà Nội, ngày 15/10/2026

TH&TT