Trí tuệ nhân tạo đang mở ra nhiều cơ hội đổi mới phương pháp dạy học. Tuy nhiên, để công nghệ thực sự giúp giáo viên giảm áp lực công việc, cần nhiều hơn những công cụ có khả năng tạo nội dung nhanh chóng.

Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra những thay đổi đáng kể trong giáo dục. Từ tìm kiếm tài liệu, xây dựng bài giảng đến thiết kế câu hỏi và học liệu số, nhiều công việc trước đây đòi hỏi hàng giờ thực hiện nay có thể được hỗ trợ chỉ trong thời gian ngắn.

Dẫu vậy, thực tế đặt ra một câu hỏi đáng quan tâm: Khi AI ngày càng thông minh, vì sao giáo viên vẫn phải dành nhiều thời gian cho công việc chuyên môn và các nhiệm vụ ngoài giờ lên lớp?

AI hỗ trợ tốt những công việc có thể chuẩn hóa

Không thể phủ nhận lợi ích của AI đối với hoạt động dạy học. Giáo viên có thể sử dụng công nghệ để tìm kiếm thông tin tham khảo, xây dựng nội dung khởi động bài học, thiết kế câu hỏi thảo luận, hệ thống hóa kiến thức hoặc tạo các hình thức học liệu trực quan.

Những công cụ này giúp rút ngắn thời gian thực hiện các thao tác lặp lại, đồng thời mở rộng khả năng tiếp cận nguồn tài liệu và phương pháp tổ chức dạy học mới.

Tuy nhiên, nội dung do AI tạo ra không phải lúc nào cũng chính xác. Thông tin có thể thiếu căn cứ, chưa phù hợp với chương trình học hoặc chưa đáp ứng mục tiêu cụ thể của bài giảng. Vì vậy, giáo viên vẫn phải kiểm tra, chọn lọc và điều chỉnh trước khi đưa vào sử dụng.

Nói cách khác, AI có thể tạo ra bản dự thảo nhanh chóng, nhưng chất lượng của sản phẩm cuối cùng vẫn phụ thuộc đáng kể vào chuyên môn và khả năng thẩm định của người sử dụng.

Đặc thù môn Ngữ văn khiến việc ứng dụng AI có những giới hạn riêng

Với môn Ngữ văn, nhiệm vụ của giáo viên không chỉ là truyền đạt kiến thức hay cung cấp một cách hiểu có sẵn về tác phẩm. Điều quan trọng là giúp học sinh hình thành năng lực đọc hiểu, biết cảm nhận ngôn ngữ, xây dựng lập luận và trình bày quan điểm có căn cứ.

Một câu trả lời do AI tạo ra có thể đầy đủ về hình thức nhưng chưa chắc đã phù hợp với mục tiêu của tiết học hoặc khả năng tiếp nhận của từng nhóm học sinh.

Giáo viên phải lựa chọn cách tiếp cận, đặt câu hỏi gợi mở và tạo điều kiện để học sinh tự khám phá vấn đề. Quá trình đó đòi hỏi sự linh hoạt, khả năng quan sát và kinh nghiệm sư phạm mà việc tạo ra một bản kế hoạch bài dạy tự động chưa thể thay thế.

Bên cạnh đó, cùng một yêu cầu học tập, học sinh có thể đưa ra những cách lý giải khác nhau. Giáo viên cần đánh giá tính hợp lý của từng lập luận, khuyến khích tư duy độc lập và giúp các em phát triển năng lực diễn đạt. Đây chính là phần việc đòi hỏi chiều sâu chuyên môn và sự tương tác trực tiếp.

Khi AI hỗ trợ học sinh, yêu cầu đối với giáo viên cũng thay đổi

AI không chỉ tác động đến cách giáo viên chuẩn bị bài giảng mà còn làm thay đổi cách học sinh tiếp cận nhiệm vụ học tập.

Nếu học sinh có thể sử dụng AI để tạo bài văn, tóm tắt tác phẩm hoặc hoàn thành bài tập trong thời gian ngắn, giáo viên sẽ cần quan tâm nhiều hơn đến quá trình hình thành sản phẩm và năng lực thực sự của người học.

Điều này đặt ra yêu cầu đổi mới kiểm tra, đánh giá. Thay vì chỉ xem xét kết quả cuối cùng, giáo viên có thể tăng cường các hoạt động đọc hiểu trực tiếp, viết tại lớp, thuyết trình, trao đổi và bảo vệ quan điểm cá nhân.

Cách tiếp cận này giúp đánh giá toàn diện hơn năng lực của học sinh, nhưng cũng đòi hỏi giáo viên đầu tư thêm thời gian xây dựng nhiệm vụ, tổ chức hoạt động và theo dõi tiến bộ của từng em.

Vì vậy, AI vừa tạo ra cơ hội hỗ trợ dạy học, vừa đặt ra những yêu cầu mới đối với chuyên môn và phương pháp đánh giá.

Chấm bài và đánh giá năng lực vẫn cần vai trò của người thầy

Đối với môn Ngữ văn, việc đánh giá bài viết không đơn giản là đối chiếu từng câu với một đáp án cố định. Một bài làm có thể thể hiện cách tiếp cận riêng, miễn là lập luận hợp lý, dẫn chứng phù hợp và đáp ứng yêu cầu cần đạt.

AI có thể hỗ trợ xây dựng tiêu chí chấm, gợi ý nhận xét hoặc phát hiện một số lỗi diễn đạt. Tuy nhiên, giáo viên vẫn phải xem xét chất lượng lập luận, mức độ phù hợp của dẫn chứng và khả năng đáp ứng yêu cầu của bài làm.

Ngoài chấm bài, giáo viên còn phải tổng hợp kết quả, cập nhật điểm số, nhận xét sự tiến bộ và điều chỉnh phương pháp giảng dạy. Khi số lượng học sinh lớn, những công việc này tiếp tục tạo áp lực về thời gian.

Nếu chỉ bổ sung AI mà không thay đổi quy trình chuyên môn, giáo viên có thể phải thực hiện đồng thời cả công việc cũ lẫn nhiệm vụ kiểm tra, hiệu chỉnh các sản phẩm do AI tạo ra. Khi đó, hiệu quả tiết kiệm thời gian sẽ không đạt như kỳ vọng.

Muốn giảm tải thực chất, cần thay đổi cả quy trình quản lý

Để AI trở thành công cụ hỗ trợ hiệu quả, việc ứng dụng công nghệ cần gắn với rà soát và tổ chức lại công việc của giáo viên.

Trước hết, các cơ sở giáo dục cần xác định rõ những nhiệm vụ có thể tự động hóa, những khâu cần sự kiểm soát của con người và những hoạt động bắt buộc phải được thực hiện trực tiếp.

Tiếp đó, cần hạn chế tình trạng yêu cầu giáo viên tạo lập nhiều hồ sơ có nội dung trùng lặp, nhập cùng một loại dữ liệu trên nhiều hệ thống hoặc thực hiện các báo cáo chưa thực sự cần thiết. Khi những công việc hành chính được tinh giản, công nghệ mới có thể phát huy rõ hơn vai trò hỗ trợ.

Đồng thời, giáo viên cần được bồi dưỡng kỹ năng sử dụng AI, kiểm chứng thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân và thiết kế hoạt động học tập phù hợp. Các nhà trường cũng cần có hướng dẫn rõ ràng về trách nhiệm chuyên môn khi sử dụng nội dung do AI tạo ra.

Quan trọng hơn, hiệu quả ứng dụng AI không nên chỉ được đo bằng số lượng bài giảng, câu hỏi hay học liệu được tạo ra. Tiêu chí cần quan tâm là thời gian thực tế được tiết kiệm, chất lượng dạy học có được cải thiện và giáo viên có thêm điều kiện tập trung cho học sinh hay không.

Công nghệ cần giúp người thầy có thêm thời gian cho học sinh

AI không phải giải pháp có thể tự động giải quyết mọi áp lực trong ngành giáo dục. Công nghệ này có thể hỗ trợ xử lý thông tin, chuẩn bị học liệu và thực hiện một số thao tác chuyên môn, nhưng không thể thay thế toàn bộ quá trình tổ chức dạy học, đánh giá năng lực và đồng hành cùng học sinh.

Muốn giảm tải bền vững, cần kết hợp ba yếu tố: công nghệ phù hợp, quy trình làm việc tinh gọn và cơ chế quản lý hướng đến hiệu quả thực chất.

Giá trị lớn nhất của AI trong giáo dục không nằm ở việc giáo viên tạo ra nhiều sản phẩm hơn trong cùng một khoảng thời gian, mà ở khả năng giúp họ giảm bớt những công việc không cần thiết để dành nhiều thời gian hơn cho hoạt động chuyên môn, sự sáng tạo và sự phát triển của người học.

                                                                                                                                                              Tạp chí Toán học và Văn học trong nhà trường